Scenariusz lekcji przyrody klasa VI szkoły podstawowej

 

Temat: Dlaczego ptaki latają?

 

Czas trwania 2 godziny lekcyjne

 

Cele:

1.wiadomości-poznanie budowy zewnętrznej ptaka umożliwiającej aktywny lot;

§         wprowadzenie pojęcia środek ciężkości, powierzchnia nośna;

§         znaczenie piór w locie;

§         rola powietrza podczas lotu;

§         wykorzystanie prądów konwekcyjnych;

§         zwrócenie uwagi na lekkość szkieletu ptaka w stosunku do szkieletu ssaka;

2.umiejętności-rozumienie czytanej instrukcji, przeprowadzanie prostych doświadczeń, wyciąganie wniosków, doskonalenie umiejętności obserwacji, prowadzenie dyskusji, prezentowanie wyników, wykorzystywanie zdobytej wiedzy w życiu codziennym;

3.postawy-kształtowanie postawy badacza przyrody, praca w zespole, rozwijanie zainteresowań przyrodą, szacunek do każdej formy życia.

 

Metody: klasyczna metoda problemowa.

 

Środki dydaktyczne-szkielet ptaka i ssaka, palnik gazowy, piórko, kaseta wideo z nagranym filmem „Makrokosmos” – fragmenty obrazujące loty ptaków (ok. 5 min.), rura z pompą próżniową, pióra ptaków, materiały dla uczniów do przeprowadzania doświadczeń-ponumerowane od 1 do 4 jednakowe kartki papieru, gruba tektura ( o powierzchni takiej samej jak kartki), kulki z plasteliny.

 

Przebieg lekcji:

 

1.      Wprowadzenie do lekcji-nauczyciel puszcza samolocik i pyta czy uczniowie widzą związek między samolocikiem a ptakami?

2.      Sformułowanie problemu: czy zastanawialiście się nad tym dlaczego ptak lata?

3.      Generowanie hipotez.

a)      „burza mózgów”-uczniowie przyklejają na tablicy karteczki ze swoimi hipotezami (każdy uczeń bierze udział),

b)      wspólne ustalenie najbardziej wiarygodnych hipotez (jest lekki, ma skrzydła, pióra, opływowy kształt ciała, ostry dziób...),

4.      Weryfikacja hipotez postawionych przez uczniów.

a) przeprowadzenie doświadczeń wg instrukcji zawartej w karcie pracy ucznia-praca w grupach,

materiały do doświadczeń uczniowskich: 4 czyste kartki papieru o tej samej powierzchni i wadze ponumerowane od 1 do 4, jedna kartka z grubej tektury o tej samej powierzchni co kartki papieru, kartka pracy ucznia, kulki z plasteliny.

 

Doświadczenie 1

Czy ciężar ma wpływ na zdolność lotu?

 

Instrukcja dla ucznia:

Kartkę  nr 1 i tekturę unieś w dłoniach wyciągniętych nad głową (na tej samej wysokości) i spuść na podłogę.

 

Doświadczenie 2

W jaki sposób powierzchnia wpływa na zdolność lotu?

 

Instrukcja dla ucznia:

Kartkę nr 2 zgnieć w kulkę, Następnie unieś w dłoniach wyciągniętych nad głową i spuść na podłogę.

 

Doświadczenie 3

Czy kształt ciała ma wpływ na sprawność lotu?

 

Z kartki nr 3 wykonaj samolocik.

Z kartki nr 4 wykonaj kopertę.

Obie prace unieś w dłoniach do góry, puść i obserwuj.

 

Doświadczenie 4

Badanie wpływu środka ciężkości  na sprawność lotu.

 

Obciąż kulką plastelinową samolocik wykonany z kartki nr 3 w następujących miejscach: na dziobie, na końcu samolotu, w jego środku ciężkości. Za każdym razem puszczaj samolocik  z tej samej wysokości i obserwuj jego lot.

 

Członkowie poszczególnych grup zapisują na karcie pracy spostrzeżenia.

b) pokaz w wykonaniu nauczyciela

§         pokaz szkieletu ptaka i ssaka-zwrócenie uwagi na lekkość szkieletu ptaka, brak zębów, środek ciężkości,

§         pokaz piórka unoszącego się nad rozgrzanym przez palnik powietrzem-nad palnikiem gazowym, na wys. ok. 1 m umieszczamy ptasie piórko, obserwujemy wznoszenie się piórka do góry;

§         zachowanie się piórka w próżni-z rury szklanej wypompowujemy powietrze za pomocą pompy próżniowej, w rurze umieszczamy ptasie pióro, kulkę z papieru i kulkę stalową, a następnie wszystkie te rzeczy jednocześnie rzucamy w dół, te same przedmioty rzucamy w powietrzu (w klasie).

 

5.      Rozwiązanie problemu:

a)      wystąpienie liderów poszczególnych grup-przedstawienie spostrzeżeń dokonanych przez grupę po przeprowadzeniu doświadczeń;

b)      ustalenie pod kierunkiem nauczyciela wniosków końcowych-weryfikacja hipotez:

§                                 na zdolność lotu wpływa ciężar ciała, im ptak cięższy tym trudniej mu latać, duża masa musi wpływać na zwiększenie powierzchni skrzydeł;

§         zdolność lotu zależy od powierzchni nośnej (ptaki o dużej masie ciała mają również duże skrzydła, ptaki, które tego warunku nie spełniają latają słabo np. kura);

§         opływowy kształt ciała ułatwia latanie;

§         usytuowanie środka ciężkości w żołądku wpływa na sprawność lotu, ponieważ czaszka musi być lekka jest również bezzębna;

§         ptaki wykorzystują w locie prądy ciepłego powietrza, które unoszą się do góry-szybowanie;

§         powietrze jest niezbędne do latania (w próżni wszystkie ciała spadają równocześnie niezależnie od ciężaru i kształtu).

 

6. Podsumowanie wiadomości.

Projekcja filmu „Makrokosmos” – wybranych fragmentów ukazujących, jak ptaki latają.

 

Informacja dla nauczyciela:

W filmie dominują unikatowe zdjęcia przedstawiające przeloty kluczy gęsi i innych gatunków. Zaobserwujemy różne typy lotów: wiosłowy, szybowcowy statyczny i dynamiczny, furkoczący, rakietowy. Należy pamiętać, że wiele ptaków w zależności od potrzeby posługuje się różnymi typami lotu i dlatego inaczej wygląda lot podczas wędrówek, a inaczej podczas żerowania.

 

 

Załącznik

 

 

KARTA PRACY UCZNIA

 

1. Wstęp.

Człowiek zawsze zazdrościł ptakom obserwując je w locie. Wynikiem tych obserwacji i naśladowania przyrody są dobrze znane Ci „maszyny latające”.

Aby stwierdzić jakie cechy umożliwiają unoszenie się w powietrzu wykonaj doświadczenia wg instrukcji.

 

2. Instrukcja.

a) Masz na stoliku następujące materiały:

§    4 czyste kartki papieru ponumerowane od 1 do 4 (ta sama powierzchnia i waga kartek),

§    gruba tektura o takiej samej powierzchni jak kartka papieru,

§    kulka plastelinowa,

b) Wykonaj następujące doświadczenia (wykonuje jeden uczeń z grupy, pozostali prowadzą obserwacje).

 

Doświadczenie 1

Czy ciężar ma wpływ na zdolność lotu?

 

Kartkę  nr 1 i tekturę unieś w dłoniach wyciągniętych nad głową (na tej samej wysokości) i spuść na podłogę. Obserwuj i zapisz spostrzeżenie.

Spostrzeżenia:

 

 

 

Doświadczenie 2

W jaki sposób powierzchnia wpływa na zdolność lotu?

 

Kartkę nr 2 zgnieć w kulkę, Następnie unieś w dłoniach wyciągniętych nad głową i spuść na podłogę. Obserwuj.

Spostrzeżenia:

 

 

 

Doświadczenie 3

Czy kształt ciała ma wpływ na sprawność lotu?

 

Z kartki nr 3 wykonaj samolocik.

Z kartki nr 4 wykonaj kopertę.

Obie prace unieś w dłoniach do góry, puść i obserwuj.

Spostrzeżenia:

 

 

 

Doświadczenie 4

Badanie wpływu środka ciężkości  na sprawność lotu.

 

Obciąż kulką plastelinową samolocik wykonany z kartki nr 3 w następujących miejscach: na dziobie, na końcu samolotu, w jego środku ciężkości. Za każdym razem puszczaj samolocik  z tej samej wysokości i obserwuj jego lot.

Spostrzeżenia: